Afgelopen dinsdag stond ik op WoTS in de Jaarbeurs, in het programma Embedded Software & AI. Volle zaal, iedereen met zo’n koptelefoon op — silent disco, maar dan over requirements engineering. Ik had dertig minuten.
Ik ben begonnen met 1865.
In dat jaar bepaalde de Britse wet dat er iemand met een rode vlag zestig meter vóór elke auto uit moest lopen. Binnen de bebouwde kom: drie kilometer per uur. Die wet is pas in 1896 ingetrokken. Eenendertig jaar lang liep er dus een man met een vlag voor de toekomst uit.
En wij deden het zelf ook
Want voordat je denkt dat dit over anderen gaat: in 1954 werkte John Backus aan FORTRAN. Hij schreef later dat het moeilijk was om over te brengen hoe sterk de scepsis was over “automatisch programmeren”. Niemand geloofde dat een machine code kon schrijven die ook maar half zo goed was als die van een mens.
Let op wat het bezwaar was. Niet “het pakt mijn werk af”. Wel: het kan onmogelijk zo goed zijn als ik. Dat is een heel ander soort angst, en het is precies de angst die ik nu weer hoor.
Maar dit keer is er wel iets anders
Ik ben geen evangelist. Er zijn twee verschillen die er echt toe doen.
Het is probabilistisch. Stel dezelfde vraag twee keer en je krijgt twee antwoorden. Een compiler doet dat niet.
En het heeft geen orakel. Een compiler kent de regels van C. Een taalmodel heeft niets om zichzelf aan te toetsen. Het kan niet zien of het goed zit.
De vraag waar het om draait
Stel, je vraagt om een CAN-bus-monitor. Je krijgt 2400 regels C terug. Het compileert. De tests zijn groen.
Niemand heeft het gelezen.
En dan komt de assessor langs. “We hebben het met AI gegenereerd en toen nagekeken” is geen argument. Daar zit geen omvang in, geen diepte, en vooral geen noemer.
Waar het model binnenkomt
Dit was mijn punt van de dag: een model is een statement of intent dat een mens kan lezen en een machine kan controleren.
Code is wat de machine doet. Het model is wat we hadden afgesproken dat hij zou doen. Zolang je de code zelf schreef was dat verschil tamelijk academisch. Nu een generator de code schrijft, is het dat niet meer.
Diezelfde monitor als toestandsmachine: 23 toestanden, 41 overgangen. Dat lees je in minuten. Die 2400 regels C lees je in uren — áls iemand het echt doet.
De omkering die mij verraste
Het grootste deel van mijn verhaal loopt van requirements naar model naar code. Maar de richting die mij echt verbaasde loopt andersom.
Je hebt code die je niet zelf geschreven hebt. Legacy, of vier minuten geleden gegenereerd. Laat de AI daar een model van bouwen: toestanden, blokken, interfaces, relaties. En dan lees jij die 23 toestanden in plaats van al die regels.
Modelleren is dan niet het voorwerk. Het is hoe de AI zijn huiswerk laat zien.
Eerlijk zijn over wat er niet werkt
Ik heb ook een dia gehad met wat er vandaag níét lukt, want anders geloof je de rest ook niet.
De AI ziet je model niet in zijn geheel. Grote modellen moeten in stukken, en dat goed doen is een vaardigheid die nergens onderwezen wordt. En dat probabilistische: prima voor een voorstel dat je tóch gaat nakijken, onacceptabel als bouwstap.
Wat wél werkt: een eerste model uit een requirements-document trekken. Niet het eindmodel, maar een gestructureerd beginpunt, in minuten in plaats van dagen. En dekkingsanalyse — welke requirements dekt dit model níét? Dat alleen al heeft gaten gevonden die ik zelf gemist had.
Terug naar de vlag
Die man met de rode vlag had geen ongelijk. Auto’s wáren gevaarlijk in 1865. Hij had alleen ongelijk over hoe lang je zo moest blijven lopen.
Ik denk dat wij ergens in die eenendertig jaar zitten. Niet vooroplopen met een vlag, maar ook niet blind instappen. Zorgen dat er iets tussen de intentie en de gegenereerde code staat dat een mens kan lezen.
De slides staan hier. Voor de technische kant — Rhapsody, SAM en hoe zo’n assistent bij je model komt — heb ik een uitgebreider stuk in het Engels geschreven op rhapsody.blog.
Afbeelding bovenaan: de Emancipation Run van 14 november 1896 — de rit van Londen naar Brighton die werd gehouden om te vieren dat de wet met de rode vlag was ingetrokken. Krantengravure uit de South Wales Echo van 16 november 1896, publiek domein, via Wikimedia Commons.
